Çevreye ve dünyaya hakim olma ülküsünün çok eskilerden geldiği Alp Er Tunga Destanında
da görülmüştür. Alp Er Tunga’ya “Acun Beyi” denmiştir. Bu tabir yeryüzündeki milletlere
hükmeden demektir. Bu konudaki bir dörtlüğün iki mısrası şöyledir. “Alp Er Tunga öldü mü?
Acun ıssız kaldı mı?”17
Türkler Müslüman olduktan sonra da eski âdet ve geleneklerinin birçoğunu devam ettirmişler,
aynı zamanda yeni bir hayat düzenine ulaşmış bulunuyorlardı. Bu yeniliğin başlıca iki
kaynağı vardı: Birincisi; yeni bir inanç sistemini benimsemeleridir. Bu sistem insanın sadece
tanrı ile değil aynı zamanda diğer insanlarla olan münasebetlerini de düzenliyordu. İkincisi
ise; Türkler Müslüman olarak yeni bir medeniyet sisteminin içine girmişler, böylece diğer
milletlerle kültür alış verişi yapmaya başlamışlardı.18
Türk tarihinin önemli dönemlerinden biri olan Selçuklular döneminde de devlet anlayışı
konusunda fazla bir değişiklik olmamıştır. 11. yy.’da şekillenen Selçuklu yönetimi, İslâm
geleneklerini ve Türk örfünü bağdaştırarak ortaya koyduğu iktidar pratiği ile kendisinden
sonra gelecek yönetimleri etkileyecek bir yönetim şekli oluşturmuşlardır. Selçuklu Devleti
yapı ve örgütlenme bakımından Sasanı ve Abbasi yönetimleri gibi merkeziliği ağır basan bir
yönetim sistemi değildir. Ülke hükümdar ailesi ve üst seviyedeki yöneticiler arasında
bölüştürülmüş olduğundan daha çok federal nitelikte bir yapıya sahiptir.19
Bozkır Türk devletinin unsurları hakkında Kafesoğlu dört, unsurdan söz etmektedir: İstiklal,
ülke, halk, hükümranlık. Taneri ise devletin unsurlarını; Millet, Ülke, Egemenlik ve Politik
örgütlenme olarak sıralamaktadır.
Türk tarihi içinde çok önemli bir yere sahip olan Osmanlı devlet yönetimi, iki farklı
medeniyet ve kültür dünyasının etkisi altında şekillenmiştir. Eski Türk gelenek ve kurumları,
diğeri de İslâm medeniyetinin kurum ve gelenekleridir. Osmanlılara devlet kurum ve
gelenekleri, Anadolu‘da kendilerinden önce örgütlenen Selçuklu yönetimi yoluyla gelmiştir.20
17 Ali Öztürk, Ötüken Türk Kitabeleri, Ötüken Yay., İstanbul 1996., s. 82.
18 Erol Güngör, Tarihte Türkler, Ötüken Neşr., İstanbul 1999, s. 159
19 Davut Dursun, (Yönetim Din İlişkileri Açısından) Osmanlı Devletinde Siyaset ve Din, İşaret Yay., İstanbul 1992, s. 79.
20 Dursun, Osmanlı Devletinde Siyaset ve Din, s. 71.
